alt

TRAWY UŻYTKOWE - JADALNE I PACHNĄCE

Trawy jako rośliny użytkowe towarzyszą człowiekowi od zarania jego dziejów. Najstarsze osady rolnicze odkryto na Bliskim Wschodzie, nad Eufratem i Tygrysem, gdzie już w okresie paleolitu (ponad 10 000 lat p.n.e.) udomowiono pszenicę (Triticum dioicum, T. monococcum i T. aegilopoides) oraz jęczmień (Hordeum tetrastichum i H. hexastichum). Trawą uprawianą od bardzo dawna na terenie Chin było również proso (Panicum miliaceum), a w Ameryce Północnej – kukurydza (Zea mays). Obecnie uprawiane przez człowieka zboża to przede wszystkim: pszenica (Triticum), żyto (Secale), jęczmień (Hordeum), owies (Avena), proso (Panicum), kukurydza (Zea), ryż (Oryza), sorgo (Sorghum), a także włośnica (Setaria) i palusznik (Digitaria).

Do traw użytkowych uprawianych w tropikach i subtropikach należą trzcina cukrowa (Saccharum officinarum), bambus (Bambusa, Phyllostachys i in.) oraz piórkówka (Pennisetum). Trzcina cukrowa jest surowcem, z którego powstaje ponad połowa światowej produkcji cukru. Pochodzi z tropikalnej Azji, lecz największe jej plantacje znajdują się w Afryce i Ameryce Środkowej (Kuba). W Brazylii większą część trzciny przeznacza się na produkcję etanolu. Na Kubie jest wykorzystywana do wyrobu rumu. Młode pędy bambusa są jadalne. W łodygach niektórych gatunków zbiera się słodki, galaretowaty sok, który twardnieje na słońcu i powietrzu. Jest to tzw. miód indyjski, używany w gospodarstwie domowym. Z nasion niektórych bambusów wytwarza się napój podobny do piwa. Ziarno Pennisetum americanum służy do wyrobu mąki, kaszy, a także alkoholu i krochmalu.

Trawy mają również duże znaczenie jako rośliny pastewne. Takie gatunki, jak wyczyniec łąkowy (Alopecurus pratensis), rajgras wyniosły (Arrhenatherum elatius), kupkówka pospolita (Dactylis glomerata), życica trwała (Lolium perenne) czy wiechlina łąkowa (Poa pratensis), wytwarzają dużą ilość masy zielonej i mają korzystny dla zwierząt skład chemiczny, działają np. mlekopędnie. Rosnąca w obszarze śródziemnomorskim mozga kanaryjska (Phalaris canariensis) uprawiana jest na pokarm dla ptaków. Trawy o charakterystycznym zapachu mają zastosowanie w przemyśle kosmetycznym i spożywczym. Palczatka cytrynowa (Cymbopogon citratus), uprawiana w Gruzji, Indiach, Malezji i Afryce, dostarcza olejku cytronelowego zawierającego cytral używany przez producentów kosmetyków i w medycynie. W południowo-wschodniej Azji stosowana jest do przyrządzania napojów i zup. Turówka wonna (Hierochloe odorata), często potocznie zwana żubrówką, to trawa występująca w północnej Eurazji i Ameryce Północnej. Wykorzystywana jest w przemyśle perfumeryjnym, jako zioło lecznicze oraz do aromatyzowania napojów (najbardziej znanym przykładem jest wódka zwana Żubrówką). Trawy bywają również wykorzystywane jako materiał budowlany. Wyschnięte łodygi trzciny pospolitej (Phragmites australis) stosowane są do produkcji mat budowlanych, używanych przy wykonywaniu tynków i ocieplaniu domów, oraz do krycia dachów. Bambusy także służą jako budulec – ze starszych pędów wyrabia się stoliki, parawany i inne meble. Liście niektórych gatunków używane są do wyrobu mat i kapeluszy. Trzcina i bambus mogą też być surowcem w przemyśle papierniczym.

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie trawami jako roślinami energetycznymi. Chodzi o gatunki wytwarzające w ciągu sezonu bardzo dużą ilość biomasy, jak miskant olbrzymi (Miscanthus × giganteus), miskant cukrowy (M. sacchariflorus), proso rózgowate (Panicum virgatum) czy spartina preriowa (Spartina pectinata). Pędy tych traw po całkowitym wysuszeniu poddawane są dalszemu przetwarzaniu na brykiety. Z nasion miskanta produkuje się również olej napędowy do samochodów z silnikiem Diesla.

Miskant, proso i spartina, ze względu na intensywne pobieranie z gleby metali ciężkich, sadzone są także na poboczach autostrad i wykorzystywane do rekultywacji terenów zdegradowanych przez przemysł.

Wstecz

COPYRIGHT © Daniel Skarżyński 2008Sebastian Gąsior 2016