Historia ogrodu w fotografii - cz. 3

Decyzja Woj. Konserwatora Zabytków z 1974 r.

Decyzja_Woj._Konserwatora_Zabytkw_z_1974_r

W 1974 r., dzięki staraniom kierującej wówczas Ogrodem prof. dr hab. Krystyny Kukułczanki, decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wpisano Ogród Botaniczny jako dobro kultury do rejestru zabytków woj. wrocławskiego. Tym samym drugi po Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie najstarszy służący celom naukowym ogród w Polsce został objęty ochroną prawną na równi z sąsiadującymi z nim zabytkami architektury. Podstawą do uznania go za tak cenny obiekt było jego położenie na obszarze historycznego Ostrowa Tumskiego z zachowanym fragmentem dawnego koryta Odry, a także obecność wielu pomnikowych okazów drzew, m.in. cisów, dębów i platanów, oraz licznych rzadko spotykanych gatunków i odmian roślin. Jeszcze w latach 50. XX w. wybitny dendrolog, prof. Roman Kobendza, stwierdził, że dla jednego tylko tulipanowca amerykańskiego w odmianie kolumnowej (Liriodendron tulipifera 'Fastigiatum') "warto by było założyć tu ogród botaniczny". Prof. Władysława Szafera zachwycił natomiast kilkudziesięcioletni okaz modrzewnika chińskiego (Pseudolarix amabilis (E.J.Nels.) Rehder).

Zarządzenie Prezydenta RP z 1994 r.

Zarzdzenie_Prezydenta_RP_z_1994_r

Ranga wrocławskiego Ogrodu Botanicznego, od 1974 r. znajdującego się na liście zabytków woj. wrocławskiego, wzrosła jeszcze bardziej, gdy 8 września 1994 r. ówczesny prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Wałęsa wydał zarządzenie w sprawie uznania za pomnik historii centralnej części Wrocławia wraz terenem Ogrodu. W granicach rzeczonego obszaru znalazły się najcenniejsze fragmenty miasta z zachowanym średniowiecznym układem ulic. Charakterystyczne dla stolicy Dolnego Śląska jest jej położenie na kilku naturalnych wyspach, z których największe znaczenie historyczne miał Ostrów Tumski, siedziba założonego w 1000 r. biskupstwa, z katedrą i grodem książęcym. Fragment dawnego Ostrowa leży obecnie na terenie Ogrodu Botanicznego, a staw jest częścią koryta Odry, które ograniczało ową wyspę od strony północnej.

Plan historycznego centrum Wrocławia z 1994 r.

Plan_historycznego_centrum_Wrocawia_z_1994_r

Niniejszy plan jest załącznikiem do zarządzenia prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Wałęsy z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii zespołu urbanistycznego centrum Wrocławia. Ogród Botaniczny mieści się w granicach objętego ochroną kompleksu historycznego.

A. von Lingelsheim, asystent 1904-1930

A._von_Lingelsheim_asystent_1904-1930

Alexander von Lingelsheim (27 IX 1874-5 III 1937), znawca roślin leczniczych, długoletni asystent Ogrodu Botanicznego. Urodził się w Arolsen w Hesji. Naukę w gimnazjum realnym przerwał w 1891 r., aby w następnym roku wyjechać do Hamburga i zaciągnąć się w charakterze chłopca okrętowego na statek parowy. Marynarzem pozostał do 1895 r. Pływał do wsch. Azji, zach. Afryki, na Morze Czarne i kilkakrotnie do Ameryki Płn. Gdy z powodu kontuzji musiał zrezygnować ze służby w marynarce, postanowił zostać aptekarzem. Kształcił się w Jenie i Lipsku, gdzie w 1900 r. zdobył uprawnienia pomocnika aptekarskiego. Następnie podjął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Wrocławskim, a po ich ukończeniu w 1904 r. został przyjęty na stanowisko asystenta Ogrodu i Muzeum Botanicznego. Funkcje te pełnił aż do 1929 r. Promocję doktorską uzyskał w 1906 r. w Rostoku. Od 1910 r. wykładał botanikę we wrocławskiej Wyższej Szkole Technicznej, a od 1922 r. - farmakognozję na Uniwersytecie Wrocławskim. Habilitował się w 1926 r. na podstawie pracy z zakresu farmakognozji. Po odejściu z Ogrodu założył we Wrocławiu aptekę "Pod Sokołem". W 1932 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Wrocławskiego, ale cieszył się tym stanowiskiem tylko przez 5 lat, bowiem w 1937 r. zmarł wskutek ciężkiej choroby. Obdarzony spostrzegawczością i talentem pedagogicznym, Lingelsheim był przede wszystkim znakomitym nauczycielem i wykładowcą. Swoją rozległą wiedzę przekazywał studentom nie tylko na wykładach, ale i na wycieczkach botanicznych. Jego działalność naukowa, chociaż rozpoczęta stosunkowo późno, była wielostronna i intensywna. W latach 1906 - 1934 prawie każdego roku publikował po kilka artykułów w czasopismach botanicznych i farmaceutycznych. Początkowo zajmował się tematyką mikologiczną i botaniczną, zwłaszcza galasami, zagadnieniami teratologicznymi i systematyką rodzaju jesion - Fraxinus. Jego późniejsze prace dotyczyły farmakognozji. Współuczestniczył m.in. w przygotowywaniu podręcznika A. Tschircha "Handbuch der Pharmakognosie" (1908-1917). Dla zbiorowego dzieła "Das Pflanzenreich" pod redakcją A. Englera opracował w 1920 r. rodzinę oliwkowatych - Oleaceae. Jednemu z nowo odkrytych w Chinach gatunków jesionu nadał na cześć F. Paksa nazwę Fraxinus paxiana. Pax natomiast uczcił pamięć Lingelsheima, ustanawiając rodzaj Lingelsheimia z rodziny wilczomleczowatych - Euphorbiaceae.

H. Winkler, asystent 1901-1927

H._Winkler_asystent_1901-1927

Hubert Winkler (13 II 1875 - 10 VI 1941), geograf i systematyk roślin, długoletni asystent Ogrodu Botanicznego. Urodził się w Prenzlau w płn. Prusach, jego ojciec był wozownikiem i rolnikiem. Pierwsze nauki pobierał Winkler w rodzinnym mieście, a w 1895 r. podjął studia na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Po sześciu semestrach przeniósł się jednak na Wydział Filozoficzny, aby studiować nauki przyrodnicze, szczególnie botanikę pod kierunkiem F. Paksa. W 1901 r. obronił pracę doktorską z zakresu geografii roślin i uzyskał stopień doktora filozofii. Pracował krótko w Izbie Rolniczej, a następnie w Ogrodzie i Muzeum Botanicznym. W kwietniu 1902 r. wyjechał do Berlina, aby pracować pod kierunkiem A. Englera w Ogrodzie i Muzeum Botanicznym. Zajmował się tam zielnikiem i uczestniczył w przenoszeniu Ogrodu z dzielnicy Schöneberg do Dahlem. W tym okresie otworzyły się przed nim nowe możliwości: w 1904 r. podpisał kontrakt na półtoraroczny pobyt w Ogrodzie Botanicznym w mieście Victoria w Kamerunie. Na zlecenie działu kolonialnego Urzędu Spraw Zagranicznych prowadził eksperymentalne uprawy w rolniczej stacji doświadczalnej. W drodze powrotnej z Afryki zatrzymał się na Teneryfie, a następnie krótko pracował w Rostoku. W 1906 r. powrócił do Wrocławia, gdzie uzyskał habilitację. Wspólnie z botanikiem z Drezna przygotował plan większej wyprawy na Archipelag Malajski. Podróż, sfinansowana częściowo przez Urząd Kolonialny Rzeszy, doszła do skutku w 1908 r. Jej głównym celem była wyspa Borneo, a poza tym Sumatra i Jawa ze słynnym Ogrodem Botanicznym w Buitenzorgu (obecnie Bogor). Kolejna wyprawa, tym razem z udziałem zoologa i studentów, odbyła się w 1910 r. Przyrodnicy dotarli do Jeziora Wiktorii i zdobyli Kilimandżaro. Po wybuchu I wojny światowej Winkler ochotniczo zgłosił się do wojska, walczył m.in. na froncie zachodnim, kilkakrotnie został ranny. Do pracy w Ogrodzie Botanicznym powrócił w 1919 r. W roku 1921 otrzymał nominację profesorską, a w 1927 r. zaczął wykładać systematykę, kończąc zarazem pracę w Ogrodzie Botanicznym. W 1929 i 1931 r. odbył dwie podróże do Skandynawii, a ponadto wędrował po Tatrach i innych rejonach Europy. Działalność naukowa Winklera była niezwykle różnorodna. Interesował się zarówno geografią roślin, jak i morfologią, systematyką, teratologią, historią botaniki. Dzięki trzem podróżom do krajów Afryki i Azji Wsch. stał się znawcą roślinności i rolnictwa tropikalnego. Przez wiele lat brał udział w pracach Sekcji Ogrodniczej Śląskiego Towarzystwa Kultury Ojczyźnianej. Od 1927 r. redagował założone przez F. Cohna czasopismo "Beiträge zur Biologie der Pflanzen".

Ważniejsze publikacje: Pflanzengeographische Studien über die Formation des Buchenwaldes (rozprawa doktorska, 1901), Beiträge zur Morphologie und Biologie tropischer Blüten und Früchte (rozprawa habilitacyjna, 1907), Eine akademische Studienfahrt nach Ostafrika (1912), Die Pflanzenwelt der Tropen (1913), Versuch eines 'natürlichen' Systems der Früchte (1939).

Dom służbowy dyrektora, lata 20. XX w.

Dom_subowy_dyrektora_lata_20._XX_w

Każdy z niemieckich dyrektorów w okresie pełnienia swojej funkcji mieszkał w służbowym domu z ogrodem, położonym na terenie dzisiejszego działu roślin ozdobnych. Budynek ten, znajdujący się w obrębie historycznego Ostrowa Tumskiego, prawdopodobnie należał poprzednio do kurii. Rezydencja dyrektora była wielokrotnie modernizowana i rozbudowywana. W latach 20. XX w. składała się - jak widać na niniejszym szkicu - z kilku połączonych ze sobą brył. Niestety, podczas działań wojennych w 1945 r. budynek został uszkodzony w takim stopniu, iż nie podjęto odbudowy, lecz rozebrano go w latach 50. Dzisiaj w tym miejscu rozciąga się trawnik, pod którym zachowane są fundamenty dawnej budowli.

Widok z katedrą w tle, koniec XIX w.

Widok_z_katedr_w_tle_koniec_XIX_w

W XIX w. Ogród graniczył od południa z posesjami stanowiącymi własność Kościoła. Przed wzniesieniem budynku dzisiejszego Wyższego Seminarium Duchownego, którego budowę ukończono w 1898 r., z terenu Ogrodu dobrze widoczna była gotycka Katedra Św. Jana Chrzciciela z dwiema charakterystycznymi wieżami. Drzewa rosnące wzdłuż ogrodzenia to w większości dęby szypułkowe - Quercus robur L., posadzone prawdopodobnie w pierwszych latach istnienia Ogrodu i objęte dzisiaj ochroną prawną jako pomniki przyrody.

Widok z lotu ptaka, przed 1945 r.

Widok_z_lotu_ptaka_przed_1945_r

Na zdjęciu lotniczym z okresu międzywojennego widać "wyspę" Ogrodu Botanicznego otoczoną zwartą śródmiejską zabudową. Przy jego północnej granicy można dostrzec charakterystyczny, czterospadowy dach środkowego pawilonu dawnej palmiarni, a w narożniku południowo-zachodnim - służbowy dom dyrektora.

Agave goeppertiana, 1884 r.

Agave_goeppertiana_1884_r

W "Katalogu Muzeów Botanicznych Uniwersytetu Wrocławskiego" z 1884 r. ich założyciel i dyrektor H.R. Göppert zamieścił interesującą notatkę o agawie, której epitet gatunkowy został utworzony od jego nazwiska. Obok ryciny przedstawiającej pokrój rośliny oraz szczegóły morfologiczne i anatomiczne można przeczytać łacińską diagnozę gatunku i następujący komentarz samego Göpperta: "Przedstawiona na sąsiedniej stronie roślina pochodzi z tutejszego Ogrodu Botanicznego, została uznana za nowy gatunek, opisana po raz pierwszy przez monografa agaw, generał-lejtnanta von Jacobiego, w jego dziele >>Versuch zu einer systematischen Ordnung der Agavee<<, Hamburg 1864, s. 243, i nazwana moim imieniem. Roślina ta wyrosła z nasion, które przywiózł z Meksyku baron von Richthofen, ojciec słynnego badacza Chin, i zakwitła w 1861 r. po raz pierwszy, mając 10 lat, a po raz drugi w 1874 r., kiedy to wydała nasiona, które dla zachowania tego wspaniałego, do tej pory nigdzie w Europie nie spotykanego gatunku, oferowano do wymiany w katalogu nasion z 1875 r. - Należy ona do najpiękniejszych przedstawicielek tego rodzaju, wyróżnia się nie tylko ładnym kształtem i lśniącą, jasnozieloną barwą liści, ale również kontrastem między tym subtelnym zabarwieniem liści a niemal czarnymi kolcami. - Łodyga wysokości 20 cm, grubości 5 cm, korona liści zwarta, półkulista, spłaszczona. Liście szerokolancetowate, długości 70 cm lub więcej, u nasady szerokości 10 cm, pośrodku 13 cm, zakończone zwiniętym wierzchołkiem z krótkim, mocnym, kasztanowobrązowym kolcem. - Brzegi liści na całej długości ząbkowane, ząbki małe, gęsto ułożone, deltoidalne, z wierzchołkiem skierowanym w górę, kasztanowobrązowe. Pęd kwiatostanowy wysokości 2 m".Ten gatunek agawy uprawiany był w Ogrodzie jeszcze w początkach XX w., o czym świadczy wzmianka w książce A. Bergera z 1915 r. "Die Agaven - Beiträge zu einer Monographie".

< Wstecz | Dalej >

Polub Ogród Botaniczny na Facebooku

TripAdvisor_Recenzje Wroclaw University Botanical Garden

social-icon

Sonda

Czy odwiedziłaś/eś już nasz Ogród?