Historia ogrodu w fotografii - cz. 5

Muzeum Botaniczne, elewacja południowa, ok. 1888 r.

Muzeum_Botaniczne_elewacja_poudniowa_ok._1888_r

Założenie Muzeum Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego było zasługą długoletniego (1852-1884) dyrektora Ogrodu Botanicznego, profesora H.R. Göpperta. W latach 20. XX w. Władysław Szafer oceniał je jako jedną z najpiękniejszych placówek tego typu w Europie, obok muzeum berlińskiego, londyńskiego, paryskiego, wiedeńskiego i budapeszteńskiego. Jego zalążkiem była prywatna kolekcja Göpperta. Objąwszy dyrekcję Ogrodu wystarał się o zgodę na oficjalne powołanie do życia muzeum, w którym można by gromadzić części roślin, jakich nie da się zasuszyć w formie zielnika. Formalnie rozpoczęło ono działalność 12 IV 1854 r. Początkowo składało się z czterech działów: pni bądź całych roślin, liści, owoców i nasion oraz normalnych i patologicznych produktów roślinnych. Wśród ofiarodawców byli tak znani botanicy i podróżnicy, jak C.L. Blume, J.D. Hooker, K.F.Ph. von Martius, Ph. F. von Siebold. Siedzibą Muzeum była dawna sala wykładowa w gmachu głównym Uniwersytetu. W 1871 r. kustoszem Muzeum został Polak z Wielkopolski, Teofil Ciesielski, znany jako autor cennej rozprawy o geotropicznej wrażliwości korzeni (1872) i późniejszy profesor botaniki we Lwowie, dyrektor tamtejszego Ogrodu Botanicznego. Sala Muzeum stała się wkrótce zbyt mała, by pomieścić stale rosnące zbiory, dlatego w latach 70. XIX w. Göppert postanowił założyć drugie muzeum, nazwane dla odróżnienia Muzeum Ogrodu Botanicznego. Nie miało ono stałej siedziby, lecz obejmowało eksponaty rozproszone na terenie Ogrodu i w należących do niego pomieszczeniach, m.in. w szklarniach i w Pawilonie Linneusza. Sprawa budowy nowego gmachu Muzeum ruszyła z miejsca dopiero na dwa lata przed śmiercią Göpperta. Jej inicjator nie doczekał jednak uroczystego otwarcia, które odbyło się 29 IV 1888 r. Budynek - istniejący w nieznacznie zmienionym kształcie do dziś i służący Instytutowi Biologii Roślin - pomieścił na parterze herbarium, bibliotekę, gabinet dyrektora i mieszkanie inspektora Ogrodu, na I pietrze - audytorium dla 110 osób i 6 sal muzealnych, a na II pietrze - Instytut Fizjologii Roślin F. Cohna.

Na rysunku: elewacja południowa, ok. 1888 r.

Muzeum_Botaniczne1

Muzeum Botaniczne, widok od północy, lata 90. XIX w.

Muzeum_Botaniczne2

Muzeum Botaniczne, sale wystawowe, lata 90. XIX w.

Instytut Fizjologii Roślin, pracownia, lata 90. XIX w.

Instytut_Fizjologii_Rolin_pracownia_lata_90._XIX_w

Ferdinand Julius Cohn (24 I 1828-25 VI 1898) był wybitnym botanikiem, nazywanym ojcem bakteriologii, konsultantem i protektorem Roberta Kocha. Przez całe życie związany był z Wrocławiem, gdzie założył jeden z pierwszych na świecie instytutów fizjologii roślin. Urodził się we Wrocławiu w rodzinie żydowskiego kupca. W wieku 16 lat zdał egzamin dojrzałości i rozpoczął studia botaniczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Promocje doktorską uzyskał w 1847 r. w Berlinie, w trzy lata później habilitował się we Wrocławiu, w 1859 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym na Wydziale Filozoficznym UWr. Po długich staraniach, w 1866 r. otworzył pierwszy w Prusach Instytut Fizjologii Roślin, mieszczący się początkowo w Konwikcie św. Józefa przy ul. Kuźniczej, a od 1888 r. w nowym budynku na terenie Ogrodu Botanicznego (obecnie Instytut Biologii Roślin). Był pierwszym w Prusach uczonym wyznania mojżeszowego, który otrzymał tytuł profesora zwyczajnego (1872). Zawarł osobistą znajomość z Karolem Darwinem. Należał do wielu towarzystw naukowych, m.in. Akademii Przyrodników Leopoldiny (od 1850 r.), Królewskiej Akademii Nauk w Berlinie, Royal Society w Londynie. Działał też od 1849 r. w Śląskim Towarzystwie Kultury Ojczyźnianej. Był odznaczony złotymi medalami Leeuwenhoeka i Linnean Society, a rodzinne miasto przyznało mu w 1897 r. honorowe obywatelstwo. Zmarł we Wrocławiu, spoczywa na Cmentarzu Żydowskim przy ul. Ślężnej. W 1908 r. wystawiono mu pomnik w Parku Południowym (zniszczony w czasie wojny). F.J. Cohn należał do najwybitniejszych botaników swojej epoki. Prowadził głównie badania nad roślinami zarodnikowymi, w tym mikroskopijnymi glonami i grzybami. Zasłynął jako jeden z pionierów mikrobiologii, autor klasyfikacji bakterii, które zaliczył do królestwa roślin. Wprowadził sterylne pożywki do hodowli czystych kultur bakteryjnych. W 1870 r. rozpoczął wydawanie czasopisma "Beiträge zur Biologie der Pflanzen", w którym w 1876 r. opublikował słynną pracę Roberta Kocha o etiologii wąglika. Spośród roślin wyższych interesował się roślinami mięsożernymi. Ponadto pozostawił pracę z dziedziny historii botaniki i historii sztuki.

Ważniejsze publikacje: Untersuchungen über die Entwicklungsgeschichte der mikroskopischen Algen und Pilze (1854), Untersuchungen über Bakterien, I, II, IV. Beiträge zur Biologie der Pflanzen (1872, 1875, 1876), Die Pflanze, 2 t. (1882, wyd. II 1896?1897), Die Pflanze in der bildenden Kunst (1898).

Na fotografii: jedna z pracowni w nowej siedzibie Instytutu Fizjologii Roślin przy ul. Kanonii (dzisiaj Instytut Biologii Roślin UWr).

Instytut_Fizjologii_Rolin2

Na fotografii: jedna z pracowni w nowej siedzibie Instytutu Fizjologii Roślin przy ul. Kanonii (dzisiaj Instytut Biologii Roślin UWr), lata 90. XIX w. Przy mikroskopie prawdopodobnie F. Rosen, bliski współpracownik F. Cohna, późniejszy dyrektor Instytutu - do 1925 r.

Projekt szklarni doświadczalnej, 1900 r.

Projekt_szklarni_dowiadczalnej_1900_r

W 1888 r., po oddaniu do użytku nowego budynku na terenie Ogrodu Botanicznego, założony przez F. Cohna Instytut Fizjologii Roślin zyskał bez porównania lepsze warunki do prowadzenia prac badawczych i zajęć dydaktycznych. Następca Cohna na stanowisku dyrektora Instytutu, wybitny mikolog Oscar Brefeld, zaprojektował jeszcze niewielką szklarnię doświadczalną, którą wzniesiono około 1900 r. na południowo-wschodnim krańcu Ogrodu. Stoi ona do dziś, pełniąc funkcję gospodarcze. W przyszłości ma być przeznaczona na cele wystawiennicze.

Projekt sali wykładowej, 1929 r.

Projekt_sali_wykadowej_1929_r

Po upływie 40 lat od otwarcia budynek Muzeum Botanicznego i Instytutu Fizjologii Roślin z amfiteatralną salą wykładową okazał się o wiele za mały na potrzeby badań naukowych i dydaktyki. Nowy dyrektor, prof. J. Buder, zamknął w 1929 r. Muzeum, a eksponaty kazał wynieść na strych, aby zwolnić pomieszczenia na ćwiczenia dla studentów. Na dziedzińcu postawiono natomiast drewniany barak, w którym odbywała się część wykładów. Przewidziany pierwotnie na 3 lata prowizoryczny hangar pełnił swoją funkcję co najmniej do 1939 r.

Profil geologiczny, 1857 r.

Profil_geologiczny_1857_r

Zagadnienie tworzenia się złóż węgla kamiennego i brunatnego, które stanowią podstawowe bogactwo naturalne Dolnego i Górnego Śląska, pasjonowało przez długie lata dyrektora Ogrodu, prof. H. R. Göpperta, jednego z twórców naukowej paleobotaniki. Z tych zainteresowań zrodził się pomysł wybudowania modelu przedstawiającego przekrój przez warstwy skalne w Wałbrzyskim Zagłębiu Węglowym. Autorem projektu istniejącego do dziś i będącego niejako symbolem Ogrodu tzw. profilu geologicznego był radca górniczy Erbreich.

Środki na realizację przedsięwzięcia pochodziły spoza budżetu; różne zaprzyjaźnione z dyrektorem osoby przekazywały na ten cel datki pieniężne lub potrzebne materiały. Ukończenie dzieła nastąpiło w 1856 r. Podparty ceglanym murem profil o długości blisko 20 m i wysokości ok. 3 m przedstawiał typowy naprzemienny układ warstw piaskowców, łupków ilastych i węgla kamiennego. Po lewej stronie wypiętrzony stożek z bloków czerwonego porfiru w formie słupów, przywiezionych z Wielisławia Złotoryjskiego (gdzie obecnie znajduje się rezerwat przyrody nieożywionej "Organy Wielisławskie"), po prawej zaś kopulasta masa granitu zakłócały poziomy przebieg wyżej położonych warstw skalnych. Powstały w ten sposób uskok wypełniały ułożone poziomo pokłady czerwonego piaskowca permskiego i szarobiałego wapienia. Pomiędzy kamienie wmurowano odciski i odlewy karbońskich roślin, z jakich powstał węgiel, głownie z rodzajów Sigillaria, Stigmaria Lepidodendron i Calamites. Najniższą warstwę, po prawej stronie porfirowego stożka, tworzyły szarogłazy. U stóp profilu ustawiono pionowo grupę skamieniałych pni na wzór tzw. skamieniałego lasu z miejscowości Zacisze k. Nowej Rudy. Te okazy przypominały swoją wewnętrzną strukturą współczesne araukarie, dlatego Göppert zaliczył je do opisanego przez siebie gatunku Araucarites Rhodeanus Goepp. Cała kwatera obsadzona była analogicznymi do karbońskich roślinami współczesnymi z grupy paprotników oraz drzew i krzewów iglastych.

Kolumna granitowa z 1862 r.

Kolumna_granitowa_z_1862_r

Prof. H.R. Göppert, długoletni (1852-1884) dyrektor Ogrodu, a zarazem działacz społeczny i postać powszechnie znana nie tylko we Wrocławiu, ale i na całym Śląsku, cieszył się wielkim szacunkiem i sympatią mieszkańców miasta i regionu. Od wielu osób otrzymywał ciekawostki przyrodnicze do swojej kolekcji, a także innego rodzaju dary, które miały być ozdobą kierowanej przez niego placówki. Do takich prezentów należała zachowana do dziś 8-metrowej wysokości kolumna w stylu bizantyjskim, wykonana z jednego bloku granitu pochodzącego ze słynnego kamieniołomu w Strzelinie. Napis wyryty na jej podstawie brzmi: "G.E. Wandrey in Strehlen 1862". Pierwotnie znajdowała się na osi palmiarni, stanowiącej środkową część szklarni nr 1.

< Wstecz | Dalej >

Polub Ogród Botaniczny na Facebooku

TripAdvisor_Recenzje Wroclaw University Botanical Garden

social-icon

Sonda

Czy odwiedziłaś/eś już nasz Ogród?