Historia ogrodu w fotografii - cz. 6

Pomnik Linneusza z 1871 r.

Pomnik_Linneusza_z_1871_r

Ustawiony w centrum działu systematyki roślin pomnik największego systematyka wszech czasów, twórcy binominalnej nomenklatury roślin i zwierząt, był dziełem artysty rzeźbiarza Alberta Rachnera (1836-1900). Autor wzorował się na portrecie szwedzkiego przyrodnika znajdującym się w sali parlamentu w Sztokholmie. Pomnik ufundował w 1870 r. wrocławski finansista Moritz Wesel, co potwierdza inskrypcja u dołu postumentu. Rzeźba została odsłonięta 23 V 1871 r. Uroczystość ta wyprzedziła o kilka lat obchody 100-lecia śmierci Karola Linneusza, które odbyły się 10 I 1878 r. z inicjatywy Sekcji Botanicznej Śląskiego Towarzystwa Kultury Ojczyźnianej. Marmurowe popiersie genialnego uczonego, umieszczone na cokole o wysokości niespełna 2 m i opatrzone podpisem "Linné", nie uniknęło uszkodzenia wskutek działań wojennych. Szczególnie ciężkie walki o Festung Breslau toczyły się w Poniedziałek Wielkanocny, 2 IV 1945 r. Wówczas to prawdopodobnie odłamki pocisków trafiły w pomnik, naruszając zarówno popiersie, jak i postument. Po wojnie ubytki uzupełnił włoski rzeźbiarz Antonio Comolli, zatrudniony przy odbudowie katedry. Dalsze zniszczenia rzeźby były skutkiem kwaśnych deszczy, które rozpuściły wierzchnią warstwę kamienia i zatarły rysy twarzy Linneusza. Dlatego w 2001 r. poddano popiersie konserwacji i przeniesiono do sali wykładowej, na cokole natomiast stanęła nowa rzeźba, wykonana przez prof. Bohdana Chmielewskiego z warszawskiej ASP.

Botanicy wrocławscy, ok. 1900 r.

Botanicy_wrocawscy_ok._1900_r

W okresie, gdy Ogrodem kierował wybitny systematyk i geograf roślin Ferdinand Pax, a szczególnie przed I wojną światową, Ogród Botaniczny był bardzo prężnym ośrodkiem naukowym. Pod kierunkiem prof. Paksa powstało ponad 50 prac doktorskich z zakresu systematyki roślin kwiatowych, anatomii roślin, paleobotaniki, geografii roślin i ekologii.

Na fotografii wykonanej około roku 1900 można rozpoznać wśród osób stojących kilku związanych z Ogrodem botaników: Pierwszy od lewej - student Reinhold Kirchner, późniejszy autor rozprawy doktorskiej opisującej rodzinę Bruniaceae; drugi - dr August Weberbauer (1871-1948), asystent Ogrodu w latach 1894-1906, później dyrektor Muzeum Historii Naturalnej w stolicy Peru - Limie; piąty - dr Wilhelm Grosser, asystent pomocniczy w latach 1899-1903, autor rozprawy o florze obszarów zalewowych na Śląsku; siódmy - dyrektor Ogrodu, prof. Ferdinand Pax; ósmy - Jelto Hölscher, inspektor Ogrodu w latach 1892-1926.

Botanicy pod pomnikiem Linneusza, 1908 r.

Botanicy_pod_pomnikiem_Linneusza_1908_r

W dniu pięćdziesiątych urodzin dyrektora Ogrodu, prof. Ferdinanda Paksa, 26 lipca 1908 r., grupa wrocławskich botaników zrobiła sobie pamiątkową fotografię pod pomnikiem Linneusza w dziale systematyki. Sam pomnik był jeszcze wówczas w bardzo dobrym stanie, co można stwierdzić porównując niniejsze zdjęcie ze zdjęciem wykonanym w latach 90. XX w. Wśród uwiecznionych na fotografii osób są:

pierwszy od lewej (stoi) - student Victor Engler, autor monografii rodzaju Tilia; drugi - dr Wolfgang Limpricht (1877- po 1954), uczeń i przyjaciel prof. Paksa, systematyk, geograf roślin i briolog; w latach międzywojennych odbył podróż do górskich rejonów Chin i Tybetu, którą opisał w 1922 r. w obszernej publikacji; trzecia - studentka Erika Schmidt (1888-?), pierwsza kobieta, która uzyskała na Uniwersytecie Wrocławskim stopień doktora filozofii na podstawie pracy z zakresu botaniki; w 1909 r. obroniła rozprawę na temat jednego z mieszańców grzybieni - Nymphaea × daubenyana Daubeny; czwarty - student Alfred Prause, autor rozprawy o budowie liści roślin z rodziny cyprysowatych; szósty - student Carl Laske; siódmy - student Friedrich Pladeck, autor rozprawy o budowie anatomicznej szypułek kwiatowych; wśród siedzących - pierwszy z prawej - dr Alexander von Lingelsheim.

Botanicy na Szczelińcu, koniec XIX w. (?)

Botanicy_na_Szczelicu_koniec_XIX_w

Uniwersytet Wrocławski był w czasach niemieckich uczelnią kresową i nie dysponował środkami na organizowanie wielkich wypraw badawczych. Na szczęście region śląski, niezwykle bogaty pod względem geologicznym, charakteryzował się również urozmaiconą szatą roślinną. Wyjazdy w Sudety nie były zbyt kosztowne, a dostarczały obfitych materiałów do badań naukowych. Najbardziej znanym badaczem flory Karkonoszy był dyrektor Ogrodu, prof. Ferdinand Pax. Sesje wyjazdowe urządzało co pewien czas Śląskie Towarzystwo Kultury Ojczyźnianej, zrzeszające niemal wszystkich pracowników naukowych Uniwersytetu, a ponadto osoby zajmujące się amatorsko różnymi dziedzinami wiedzy. Anonimowa fotografia, wykonana prawdopodobnie pod koniec XIX w., przedstawia grupkę botaników na Szczelińcu, najwyższym szczycie Gór Stołowych. Jeden z nich wyposażony jest w charakterystyczną puszkę botaniczną. Centralna postać to być może sam prof. Pax, znany z wielkiego zamiłowania do cygar.

Ruina budynku dyrekcji, ok. 1954 r.

Ruina_budynku_dyrekcji_ok._1954_r

W roku 1945 zakończył się definitywnie pierwszy, bardzo pomyślny etap historii Ogrodu. Rozmiary zniszczeń, jakich doznał w czasie oblężenia Festung Breslau, na pewien czas postawiły jego dalszą egzystencję pod znakiem zapytania. W dniach 9 i 10 maja przybyła do Wrocławia 26-osobowa Grupa Naukowo-Kulturalna, złożona głównie z profesorów i docentów Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Kierował nią prof. Stanisław Kulczyński (1895-1975), późniejszy pierwszy rektor Uniwersytetu i Politechniki, a zarazem dyrektor Instytutu Botanicznego i kierownik Katedry Morfologii i Systematyki Roślin. Najważniejszym zadaniem było zabezpieczenie ocalałej części uniwersyteckich budynków, Ogród zaś zajmował w hierarchii potrzeb dalsze miejsce. Wrocławscy pionierzy zastali tu zaminowany, zryty okopami i lejami po bombach teren, staw pełen amunicji i sprzetu wojskowego, zburzone lub silnie uszkodzone zabudowania Instytutu Botanicznego, obiekty gospodarcze i szklarnie wraz z przyległymi budynkami. Nie widząc szans na rychłe odbudowanie Ogrodu, prof. Kulczyński zrzekł się go w imieniu Uniwersytetu na rzecz miasta. Przez trzy lata ziemia leżała odłogiem i straszyły ruiny ogrodowych budowli. Ostatecznie jednak nie podjęto decyzji o przeniesieniu Ogrodu na inne miejsce. W 1947 r. utworzono Katedrę Ekologii i Geografii Roślin, a jej kierownictwo objął prof. Stefan Macko (1889-1967). Pod koniec 1948 r. przystąpiono do odbudowy Instytutu Botanicznego i rewaloryzacji Ogrodu, a stało się to przede wszystkim dzięki inicjatywie i uporowi prof. Henryka Teleżyńskiego (1905-1989), cytologa i anatoma roślin. Pracami porządkowymi, remontami i odtwarzaniem kolekcji roślinnych kierowali pierwsi asystenci Ogrodu: Zofia Gumińska, Jadwiga Teleżyńska i Jan Augustynowicz. Palmiarnię wraz z przylegającym do niej budynkiem, z którego po bombardowaniach pozostała tylko jedna ściana, oddano do użytku w 1957 r. W budynku tym urządzono biura Ogrodu i mieszkania dla pracowników. Dzisiaj mieści się tu dyrekcja i pracownie kadry kierowniczej

Ruina1

Na fotografii: odgruzowywane ruiny budynku dyrekcji Ogrodu Botanicznego.

Ruina2

Na fotografii: ruiny szklarni nr 2 i 3, po 1945 r.

H. Teleżynski i Z. Gumińska (po prawej), ok. 1948 r.

H._Teleynski_i_Z._Gumiska_po_prawej_ok._1948_r

Henryk Teleżynski (27 V 1905-26 V 1989), anatom i cytolog roślin, organizator Katedry Anatomii i Cytologii Roślin UWr (1947), profesor, dyrektor Instytutu Botanicznego (1948-1953). Urodził się w Poniewieżu na Litwie. W latach 1916-1924 kształcił się w Lublinie, w gimnazjum humanistycznym. W 1924 r. wstąpił na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego, aby studiować botanikę. Pod kierunkiem prof. Zygmunta Wóycickiego specjalizował się w cytologii roślin. W 1931 r. uzyskał stopień doktora filozofii. W latach 1932-1935 pracował w Zakładzie Genetyki SGGW, następnie do 1939 r. był asystentem w Zakładzie Biologii Ogólnej Instytutu Biologii Doświadczalnej T.N.W. Po wybuchu wojny walczył w obronie Warszawy, 28 września dostał się do niewoli i lata okupacji spędził w oflagach Braunschweig, Woldenberg i Murnau. Po powrocie do kraju (maj 1946) został starszym asystentem w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin UW, jednak już w styczniu 1947 r. otrzymał powołanie na stanowisko zastępcy profesora i kierownika Uniwersytetu Wrocławskiego. W latach 1948-1953 był ponadto dyrektorem Instytutu Botanicznego. We Wrocławiu uzyskał w 1950 r. habilitację i tytuł profesora nadzwyczajnego. Z jego inicjatywy przystąpiono w 1948 r. do odbudowy zniszczonego wskutek działań wojennych Ogrodu Botanicznego, którą kierowali Zofia Gumińska, siostra profesora Jadwiga Teleżyńska i Jan Augustynowicz. Będąc jeszcze pracownikiem Uniwersytetu Wrocławskiego, w 1954 r. prof. Teleżyński otrzymał etat kierownika Katedry Anatomii i Cytologii Roślin na Uniwersytecie Warszawskim. Z Wrocławiem rozstał się ostatecznie w 1961 r., a w roku 1964 został mianowany profesorem zwyczajnym. Spośród jego licznych funkcji organizacyjnych można wymienić funkcje prodziekana i dziekana Wydziału Nauk Przyrodniczych UWr, przewodniczącego Zarządu Głównego PTB (1955-1973). Od 1975 r. był członkiem honorowym Towarzystwa. Ostatnie lata życia spędził w Głoskowie koło Piaseczna, gdzie zmarł w 1989 r. Został pochowany na cmentarzu w Jazgarzewie. Największe osiągnięcia prof. Teleżyńskiego w pracy naukowej przypadają na okres przedwojenny. Zajmował się wówczas m.in. badaniem struktury chromosomów u rodzajów Chara, Tradescantia i Haemanthus, zyskując międzynarodowy rozgłos. Po wojnie poświęcił się organizacji nauki i dydaktyce.

Ważniejsze publikacje: Cykl przemian struktury chromosomów somatycznych u Haemanthus Katharinae Back. (1930, rozprawa doktorska), Cytological studies on the unstable race of Petunia violacea Lindl. with mosaic flower patterns (1935).

Zofia z Niklewskich Gumińska (ur. 1917) od 1949 r. kierowała odbudową Ogrodu ze zniszczeń wojennych. Opracowała metodę próchnicowej uprawy hydroponicznej roślin, przydatną w produkcji ogrodniczej. Metoda, nazywana wrocławską, była testowana w Ogrodzie Botanicznym i do dziś stosowana jest w niektórych szklarniach. Doc. dr hab. Z. Gumińska kierowała Ogrodem w latach 1957-1972. Za jej kadencji został założony dział morfologii i biologii roślin, zaprojektowany przez dr Jadwigę Teleżyńską (1958), zagospodarowany nowy teren przy ul. Świętokrzyskiej i urządzony dział gruntowych roślin ozdobnych (Anna Fejfer, pierwszy inspektor Ogrodu). Wybudowano basen dla kolekcji grzybieni (Nymphaea) wg projektu arch. Tadeusza Zipsera, utworzono pracownię kultur tkankowych (doc. dr hab. Krystyna Kukułczanka, 1970). W 1967 r. Ogród uzyskał rangę katedry w obrębie Instytutu Botaniki.

< Wstecz | Dalej >

Polub Ogród Botaniczny na Facebooku

TripAdvisor_Recenzje Wroclaw University Botanical Garden

social-icon

Sonda

Czy odwiedziłaś/eś już nasz Ogród?