Historia ogrodu w fotografii - cz. 7

Ruiny Instytutu Zoologicznego, po 1945 r.

Ruiny_Instytutu_Zoologicznego_po_1945_r

Gmach Instytutu i Muzeum Zoologicznego ukończono w 1904 r. Stanął on na parceli, która w okresie zakładania Ogrodu Botanicznego należała do piekarni wojskowej, od 1882 r. zaś była w części dzierżawiona na potrzeby edukacji studentów rolnictwa. Urządzono tam poletka z roślinami rolniczymi. W latach poprzedzających II wojnę światową kustoszem Muzeum był syn prof. Paksa, zoolog dr Ferdinand Pax jr. (1885-1964). Prowadził on również stacje przyrodniczą w Międzygórzu u stóp Śnieżnika. W czasie działań wojennych wschodnie skrzydło budynku zostało trafione bombą i poważnie uszkodzone. W ratowaniu eksponatów muzealnych brał udział m.in. Paul Rose, rysownik zatrudniony przed wojną w Muzeum i mieszkający do lat 50 we Wrocławiu. Podczas odbudowy przedłużono budynek w kierunku południowym. Obecnie, oprócz ekspozycji zoologicznych, można tam obejrzeć wystawę "Świat roślin", złożoną w dużej części z zachowanych zbiorów dawnego Muzeum

Odbudowa palmiarni, przed 1957 r.

Odbudowa_palmiarni_przed_1957_r

Odbudowa Ogrodu Botanicznego ze zniszczeń wojennych, rozpoczęta pod koniec roku 1948, trwała ponad 10 lat. Po ogrodzeniu terenu podjęto prace porządkowe, w których uczestniczyli pracownicy i studenci UWr, wojsko i inne wrocławskie instytucje. Pierwszą szklarnię doświadczalną przystosowano do prowadzenia badań naukowych już w 1950 r. W 1955 r. oddano do użytku kaktusiarnie, a w rok później dzięki zapałowi Stanisława Sławińskiego powstały pierwsze akwaria i zapoczątkowana została kolekcja tropikalnych roślin wodnych i błotnych o randze europejskiej. W roku 1957 ukończono remont największej szklarni ekspozycyjnej - palmiarni, a w 1961 - sąsiadującej z nią "Australii". W dobie trudności zaopatrzeniowych materiały budowlane zdobywano nierzadko półoficjalnie od rozmaitych wrocławskich firm, a wiele prac wykonywano w czynie społecznym.

Pierwsze pracownice, po 1948 r.

Pierwsze_pracownice_po_1948_r

Ogrom zniszczeń powstałych w 1945 r. był wręcz przytłaczający. W czasie walk o Festung Breslau na terenie Ogrodu znajdowały się stanowiska niemieckiej artylerii przeciwlotniczej, przyjmowano zrzuty amunicji i żywności. W związku z tym Ogród stał się obiektem bombardowań, co doprowadziło do zburzenia bądź uszkodzenia budynków i zniszczenia kolekcji roślin. Według ówczesnych szacunków pozostało jedynie ok. 50% drzew, natomiast rośliny szklarniowe i byliny zginęły prawie całkowicie. Teren ogrodu był zawalony pniami drzew, gruzem, sprzętem wojennym i amunicją. W listopadzie 1948 r. przystąpiono do usuwania żelastwa i niewypałów. Musiano całkowicie wypompować wodę ze stawu, aby go oczyścić. Żołnierze wywieźli ok. 10 ciężarówek amunicji i sprzętu wojskowego. Następnie przeprowadzono odgruzowanie oraz niwelację okopów i lejów po bombach, wykarczowano połamane i martwe drzewa, usunięto dzikie zarośla z robinii, naprawiono drogi i sieć wodną. Wówczas można było skopać część powierzchni i zasiać trawę. W 1949 r. zaczęto już urządzać inspekty, zakładać kwatery bylinowe i porządkować alpinarium, którym opiekował się Jan Augustynowicz. Jak widać na zdjęciu, wszystkie te ciężkie prace powierzano głównie kobietom. Korzystano też z pomocy pracowników Uniwersytetu i studentów, którzy wykonywali je w ramach powszechnych w tamtych czasach czynów społecznych.

Budowa mostku, 1958 r.

Budowa_mostku_1958_r

Półnaturalny staw położony w centrum Ogrodu był zawsze jego istotnym walorem. Wydłużony kształt zbiornika wiąże się z tym, że był to wcześniej fragment odnogi Odry otaczającej Ostrów Tumski, przekształconej w XVIII w. w fosę obronną. Na początku XIX w. większość fos w tej części miasta zasypano, pozostawiając jedynie łukowaty staw w zagospodarowywanym właśnie Ogrodzie Botanicznym. Pierwotnie miał on połączenie z Odrą, dzięki czemu można było regulować poziom wody. W latach powojennych postanowiono połączyć brzegi stawu między alpinarium a działem systematyki. Malowniczy drewniany mostek wybudowali w 1958 r. żołnierze z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Inżynieryjnych we Wrocławiu. Stał się on jednym z najchętniej fotografowanych elementów Ogrodu, wręcz jego symbolem. Oryginalna konstrukcja przetrwała do 1992 r., kiedy to ze względu na zły stan techniczny musiała zostać wymieniona na nową.

Loteria kwiatowa, lata 60. XX w. (?)

Loteria_kwiatowa_lata_60._XX_w

Już w roku 1950, czyli po dwóch latach od rozpoczęcia pierwszych prac porządkowych, Ogród został otwarty dla publiczności. Początkowo można go było zwiedzać tylko w dni świąteczne, a od 1958 r. - codziennie w sezonie letnim. Po smutnych latach wojny zainteresowanie pięknie kwitnącymi roślinami było bardzo duże. Ogród wyspecjalizował się w uprawie roślin z grupy sukulentów szklarniowych, roślin górskich, wodnych i gruntowych roślin ozdobnych. Przybywały tu liczne wycieczki szkolne, a także pracownicy naukowi i grupy turystów z zagranicy. Regularnie organizowano oprowadzanie wycieczek, odczyty i pokazy. W 1960 r. ukazał się drukiem pierwszy powojenny przewodnik po Ogrodzie pod redakcją Jana Augustynowicza i Jadwigi Teleżynskiej. Ponieważ środki budżetowe nie wystarczały na zaspokojenie wszystkich potrzeb, postanowiono wprowadzić sprzedaż nadwyżek roślin szklarniowych nadających się do uprawy w mieszkaniu, roślin akwariowych i ozdobnych bylin ogrodowych. Jeszcze większą atrakcją były loterie kwiatowe, o czy świadczyły ogromne kolejki chętnych do zdobycia rzadkich okazów roślin. Władze zabroniły jednak organizowania loterii, uzasadniając to państwowym monopolem na prowadzenie gier losowych.

Dawny kompleks akwariów, lata 60. XX w. (?)

Dawny_kompleks_akwariw_lata_60._XX_w

W połowie lat pięćdziesiątych, gdy kierownikiem Ogrodu był prof. Stefan Macko, ale faktycznie prowadzenie kolekcji roślinnych i prace ogrodnicze nadzorowała dr Zofia Gumińska, zjawił się w Ogrodzie pan Stanisław Sławiński, akwarysta amator, który miał założyć tu kolekcję tropikalnych roślin wodnych. Na ten cel przeznaczono tzw. łącznik w kompleksie szklarniowym po zachodniej stronie głównej alei. Pierwsze akwaria budowali panowie Stanisław Sławiński i Janusz Janczewski. Po zakończeniu prac w wydłużonym pawilonie znajdowało się 27 akwariów obsadzonych roślinami wodnymi i błotnymi. Okazy do swojej kolekcji pan Sławiński zdobywał najróżniejszymi sposobami, nawet sprowadzał je z zagranicy, "płacąc" znaczkami pocztowymi. Mimo że nie miał wykształcenia uniwersyteckiego, stał się tak wybitnym specjalistą w zakresie uprawy roślin wodnych, że zapraszano go nawet na zagraniczne sympozja i tytułowano profesorem. Rośliny w akwariach zgrupowane były według rodzin i pochodzenia geograficznego. Rosły tu m.in. przedstawicielki rodzin: żabieńcowatych (Alismataceae) z rodzajów strzałka (Sagittaria) i żabienica (Echinodorus), wodnikowatych (Haloragaceae) - wywłócznik(Myriophyllum), żabiociekowatych (Hydrocharitaceae) - moczarka (Elodea), otelia (Ottelia) i nurzaniec (Vallisneria), pływcowatych (Cabombaceae) - kabomba (Cabomba), trędownikowatych (Scrophulariaceae) - limnofila (Limnophila), aponogetonowatych (Aponogetonaceae) - aponogeton(Aponogeton), obrazkowatych (Araceae) - anubias (Anubias) i kryptokoryna (Cryptocoryne), a także interesująca paproć wodna paprotnica sumatrzańska (Ceratopteris thalictroides (L.) Brongn.) z rodziny różdżycowatych (Ceratopteridaceae). W jednym z akwariów prezentowana była rodzima flora wodna: rogatek sztywny (Ceratophyllum demersum L.), moczarka kanadyjska (Elodea canadensis Michx.), wywłócznik okółkowy (Myriophyllum verticillatum L.), marsylia czterolistna (Marsilea quadrifolia L.), lobelia Dortmanna (Lobelia dortmanna L.) i in. W 1993 r. kolekcja tropikalnych roślin wodnych i błotnych, która znacznie wzbogaciła się dzięki staraniom jej obecnego opiekuna - dra Ryszarda Kamińskiego, przeniesiona została do 29 nowych zbiorników o pojemnooci 1200 l każdy. W pawilonie mieszczącym wcześniej akwaria urządzono stałą wystawę Panorama Natury.

Wystawa 30-lecia, 1975 r.

Wystawa_30-lecia_1975_r

W 1975 r., gdy Ogrodem kierowała doc. dr hab. Krystyna Kukułczanka, odbyły się uroczyste obchody 30-lecia jego istnienia w powojennym Wrocławiu, połączone z wystawą dotychczasowych osiągnięć. Rok wcześniej Ogród został wpisany do rejestru zabytków woj. wrocławskiego. W tym czasie ogólna liczba uprawianych gatunków i odmian roślin wynosiła ok. 7000. Dzięki łagodnemu klimatowi Dolnego Śląska można było utrzymać w kolekcjach wiele roślin rzadko spotykanych w innych rejonach kraju. Spośród drzew największą chlubą Ogrodu były: miłorząb dwuklapowy w odmianie kolumnowej (Ginkgo biloba 'Fastigiata') - jedyny okaz w Polsce; modrzewnik chiński (Pseudolarix amabilis (E.J.Nels.) Rehder); czwórczak orzechowy (Torreya nucifera (L.) Siebold et Zucc.); mamutowiec olbrzymi (Sequoiadendron giganteum (Lindl.) J.Buchholz); metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides Hu et W.C.Cheng); szydlica japońska (Cryptomeria japonica D. Don); 150-letnie, pomnikowe okazy cisa pospolitego (Taxus baccata L.); klon Diecka (Acer × dieckii Pax), opisany przez dawnego dyrektora Ogrodu, prof. F. Paksa; pnący milin amerykański (Campsis radicans (L.) Seem.) - jedyny okaz owocujący w Polsce; dawidia chińska (Davidia involucrata Baill. var. vilmoriniana Wangerin); hebanowiec pospolity (Diospyros lotus L.) - jeden z najstarszych okazów w Polsce; notofagus (Nothofagus antarctica (G. Forst.) Oerst) - jedyny okaz w Polsce; owocująca paulownia puszysta (Paulownia tomentosa Steud.). W alpinarium rosło ponad 1000 gatunków i odmian roślin górskich, uporządkowanych wg pochodzenia geograficznego. Liczna była również kolekcja roślin wodnych i błotnych, uprawianych w stawie i wielu mniejszych zbiornikach wodnych na terenie Ogrodu. Układ działu systematyki opierał się na historycznym systemie A. Englera, na pamiątkę jego pobytu we Wrocławiu. Szczególną funkcję dydaktyczną pełniły działy: zbiorowiska roślinne Polski, rośliny chronione, rośliny używane w Polsce w dawnych wiekach, oraz dział morfologii i biologii roślin. Na terenie przyłączonym do Ogrodu po wojnie urządzono bardzo bogaty dział roślin ozdobnych, z kolekcjami narcyzów, kosaćców, róż, mieczyków, dalii i złocieni na czele. Staw należący do tego działu mieścił największą w Polsce, liczącą ok. 50 odmian kolekcję grzybieni (Nymphaea). Wśród kolekcji roślin szklarniowych największe znaczenie miały storczyki (Orchidaceae), ananasowate, zwane popularnie bromeliami (Bromeliaceae), obrazkowate (Araceae), sukulenty, zgromadzone w kaktusiarni w liczbie ok. 1300 taksonów, oraz rośliny akwariowe. W palmiarni zastosowano nietypowy sposób uprawy roślin - na parapetach hydroponicznych przykrytych siatką i ściółką żużlowo - torfową. Tę metodę, zastosowaną po raz pierwszy w USA, wprowadziła w Polsce i zmodyfikowała doc. dr hab. Zofia Gumińska. Od 1951 r. Ogród wydawał corocznie spis nasion przeznaczonych do wymiany. Zbierano je nie tylko z terenu Ogrodu, ale i ze stanowisk naturalnych w całym kraju, zwłaszcza na Dolnym Śląsku. W wymianie nasion uczestniczyło ok. 400 ogrodów botanicznych z całego świata.

Na fotografii: jedna z ekspozycji wystawy 30-lecia, ilustrująca kontakty wrocławskiego Ogrodu Botanicznego z innymi krajami.

< Wstecz

Polub Ogród Botaniczny na Facebooku

TripAdvisor_Recenzje Wroclaw University Botanical Garden

social-icon

Sonda

Czy odwiedziłaś/eś już nasz Ogród?