2019 ROK ROŚLIN CHIŃSKICH
|
HISTORIA OGRODÓW CHIŃSKICH
Za czasów dynastii Wei (220–280) i Jin (265–420) oraz dynastii Południowych i Północnych (386–581) sztuka tworzenia ogrodów bardzo się rozwinęła. Odchodzono od użytkowego charakteru ogrodu, zaczęto go natomiast wykorzystywać jako środek wyrazu artystycznego. Dążono do nadawania ogrodom formy poetyckiej, odzwierciedlającej też filozofię taoistyczną i buddyjską. Upowszechnienie się buddyzmu skutkowało zakładaniem klasztorów, a przy nich ogrodów dla mnichów. Świątynie z klasztorami wznoszono w górach na terenach zalesionych, w pobliżu rzek lub jezior. Powstawały również liczne ogrody prywatne mandarynów, uczonych, wysokich urzędników i królewskich krewnych, zarówno na terenach miejskich, jak i poza miastem jako reprezentacyjne rezydencje. Epoki dynastii Sui (581–618) i Tang (618–907) to czas rozkwitu feudalizmu w Chinach. Był to złoty wiek chińskiej poezji, literatury i malarstwa. W tym czasie wypracowano systematykę chińskich ogrodów wraz z ich stylami i cechami szczególnymi. Motyw „gór i wody”, bardzo często podejmowany w malarstwie i poezji, wpłynął na sztukę projektowania ogrodów. W założeniach ogrodowych wykorzystywano naturalne walory krajobrazu. Prestiżowym parkiem dynastii Sui jest zbudowany przez cesarza Yangdi Ogród Zachodni. Dynastia Tang mogła pochwalić się pałacem Hua-Qing - przykład naturalnego ogrodu górskiego i wodnego bez przekształcenia naturalnej rzeźby terenu. Za dynastii Tang prywatne ogrody uczonych i mandarynów, głównie budowane na obszarach wiejskich, rozkwitły, zyskując swoje zasadnicze elementy. Rustykalne, jasne, eleganckie i naturalne ogrody o charakterze kontemplacyjnym wyrażały nie tylko koncepcję artystyczną, ale także ideały właściciela. 
Za panowania dynastii Song (960–1279) powstawały zarówno duże ogrody carskie, świątynne i prywatne, jak i wiele mniejszych ogrodów w każdym prawie miejscu. Nawet herbaciarnie ozdabiano ogródkami. Sztuka ogrodowa była ściśle związana z poezją i malarstwem. Wraz z rozwojem technik ogrodniczych wzrosła liczba dostępnych odmian drzew i krzewów. Rozwijały się równolegle dwa style: 1) impresjonistyczne ogrody „gór i wody”, tworzące sztuczne krajobrazy o charakterze romantycznym, oraz 2) ogrody naturalnego krajobrazu, wykorzystujące naturalne obiekty fizjograficzne. Projektanci dzieli przestrzeń ogrodową. Zwracali uwagę na styl, proporcje ciał stałych do płynnych, barwę oraz harmonijny związek gór, skał, drzew i wody. Spośród drzew najpopularniejsze były sosny, cyprysy, cedry, jałowce, śliwy i brzoskwinie. Z roślin kwitnących wybierano zazwyczaj jaśminy, kamelie i piwonie. Bambusy sadzono gęsto, by tworzyły zagajniki. Najbardziej znanymi założeniami tego okresu były Ogród Gen w Wuxi czy impresjonistyczny ogród Góra Długowieczności w Bianjing. Po objęciu władzy przez mongolską dynastię Yuan (1206–1368) nie dokonał się postęp w sztuce budowania ogrodów pałacowych. Ogrody cesarskie powstały w stolicy, bazując na założeniach stworzonych przez dynastę Jin. Większość ogrodów założonych w tym czasie to ogrody prywatne, głównie na terenach wiejskich, m. in. Willa Spokojnego Źródła, Rezydencja Hibiskusowa, Pawilon Rolnika i Rybaka oraz niezwykły Ogród Shi Zi Lin w Suzhou. 
Od połowy epoki dynastii Ming (1368–1644) ogrody pałacowe i prywatne zaczęły przewyższać założenia z poprzednich epok zarówno pod względem liczby, jak i skali. Głównymi cechami ogrodów tych czasów były elegancja i wygoda. Powstała pierwsza książka mówiąca o teoretycznych podstawach ogrodnictwa, napisana przez malarza Ji Chenga. Autor postulował, by tworzyć ogrody, uwzględniając naturalne warunki – „pożyczając krajobraz”. Przykładem królewskich ogrodów był Park Myśliwski za Pałacem Cesarskim w Pekinie. Arcydziełem prywatnym był Ogród Skromnego Zarządcy w Suzhou, w którego projektowaniu brał udział Wen Zhenming – przedstawiciel szkoły kaligrafii i malarstwa Wumen. W czasach dynastii Qing (1616–1911) pojawiło się wiele twórczych metod budowania artystycznej atmosfery ogrodów. Klasyczny krajobrazowy ogród chiński osiągnął swoją ostateczną formę. Mandaryni i malarze osobiście brali udział w pracach nad ogrodami. Cesarskie ogrody były niezwykle rozległe, dlatego większość z nich powstała w strefie podmiejskiej. Najbardziej znane założenia to Ogród Wspaniałego Widoku, Letni Pałac, Ogród Doskonałej Świetności. Bogaci właściciele ziemscy, kupcy, urzędnicy i szlachta budowali swoje ogrody w dobrze rozwiniętych miastach i na ich peryferiach. Ukształtowały się trzy podstawowe szkoły o lokalnym charakterze: szkoła północna, szkoła regionu na południe od rzeki Jangcy oraz szkoła regionu Pięciu Pasm Górskich. Powstał wtedy Ogród Odosobnienia i Medytacji oraz wyjątkowy Ogród Geyuan, którego głównymi elementami są bambusy i skały. Za nowoczesne ogrody chińskie uważa się publiczne założenia powstałe po 1840 r. Na początku istnienia Republiki Chińskiej najwięcej parków powstało w Szanghaju – Park Bund, Park Zhongshan, ogród Hongkou czy ogród Fuxing, czyli Ogród Francuski. Założenia te, projektowane przez obcokrajowców, miały wyraźny europejski styl – łączyły charakter ogrodów angielskich i francuskich. Posiadały niewielką liczbę budynków oraz rozległe płaszczyzny trawników. Od powstania Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 r. założenia ogrodowe bazują zarówno na klasycznej chińskiej sztuce ogrodowej, jak i na zachodniej kulturze tworzenia ogrodów. |